Kun je een ADHD-er of autist zijn?

Kun je een ADHD-er of autist zijn?


Dea Boom, psycholoog

"Deze mevrouw heeft Asperger en kan daarom anderen niet goed in de ogen aankijken."
"Doordat deze jongen autisme heeft, fixeert hij zich op zijn muziek."
"Haar ADHD zorgt ervoor dat ze zich niet goed kan concentreren."

Wat klopt er niet aan deze zinnen? Grammaticaal lijken ze correct. Er zitten geen spellingfouten in. Het ligt dus niet aan de taal an sich. En toch klopt er iets niet. Zou het probleem dan inhoudelijk zijn? Maar ADHD hangt toch samen met concentratie? En is fixatie niet een onderdeel van autisme? Ja, dat klopt, maar op deze manier gaat er toch iets verkeerd. Het probleem ligt in de woorden "daarom", "doordat" en "zorgt ervoor". Met deze manier van formuleren wordt namelijk gesteld dat omdat je bijvoorbeeld ADHD hebt, je een slechte concentratie hebt. Niets is echter minder waar. Ik zal uitleggen waarom.

We zijn het gewend om te denken in het volgende denkpatroon:
Stel dat je verkouden wordt. Dat is vervelend, want je krijgt last van een aantal symptomen: een snotterige neus, keelpijn, hoesten, etc. Deze symptomen worden veroorzaakt door een virus. Dit is duidelijk aantoonbaar en gelukkig gaat het redelijk snel weer voorbij. Het punt is dat de symptomen een gevolg zijn van het virus; je krijgt het verkoudheidsvirus en daardoor krijg je een snotterige neus.

Virus ⇨ Snotterige neus

Deze redenatie werkt goed op veel lichamelijke ziektes. Het is hierdoor makkelijk aantoonbaar waar het probleem ligt en wat ertegen gedaan kan worden. Bijvoorbeeld neusspray nemen tegen de lopende neus. Deze redenatie wordt echter ook vaak toegepast op psychische klachten. Als we de voorbeeldzinnen zouden uittekenen, krijgen we het volgende beeld:

Asperger ⇨ Weinig oogcontact

Autisme ⇨ Fixaties

ADHD ⇨ Slechte concentratie

Hier gaat iets fundamenteels mis. De pijl hoort in de laatste drie gevallen namelijk de andere kant op te staan. ADHD is niet een 'ding' op zich die ervoor zorgt dat iemand een slechte concentratie heeft, maar bij iemand die zich niet goed kan concentreren kunnen we misschien spreken van ADHD en dit heeft allemaal te maken met de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, ofwel de DSM.

De DSM wordt ook wel de bijbel van de psychologen genoemd. Het is een boek waarin zo veel mogelijk psychische aandoeningen worden beschreven. Het is een manier om volgens een aantal vaste criteria iemand te diagnosticeren, dit wordt gedaan aan de hand van psychologische testen. Een versimpelde weergave: als iemand 7 van de 10 symptomen heeft die onder autisme staan, dan kan hij/zij met autisme worden gediagnosticeerd. Dan spreekt men dus van een persoon met autisme.

Het doel van de DSM is om de communicatie tussen psychologen te verbeteren. Als er namelijk vaste criteria zijn, dan weet je zeker dat je collega hetzelfde met asperger bedoelt als jij. Het is echter een puur beschrijvend boek. Als mevrouw X last heeft van een slechte concentratie en ze heeft daarbij nog last van een aantal andere symptomen, dan kunnen we zeggen dat mevrouw X ADHD heeft. We kunnen echter niet zeggen dat mevrouw X ADHD heeft en dat ze daarom last heeft van een slechte concentratie. Op deze manier wordt alles omgedraaid. Het zou hetzelfde zijn als zeggen dat iemand een snotterige neus heeft en daarom het griepvirus krijgt.

Een psychische aandoening (ADHD, depressie, autisme, asperger, etc.) wordt op deze manier gereduceerd tot een soort ding. Iets wat op zichzelf bestaat en als het ware in iemand kan zitten waardoor je vervolgens last kan krijgen van allerlei symptomen (slechte concentratie, fixaties, etc.). 'Autisme' is echter niet een ding op zich, maar een beschrijving. Het is een beschrijving van een aantal symptomen die het makkelijker maakt om te communiceren. Het is hetzelfde als het woord 'pindakaas'. Er zijn verschillende soorten pindakaas en dit komt door de verschillende ingrediŽnten die gebruikt worden. Het is echter erg omslachtig alle ingrediŽnten steeds afzonderlijk op te noemen, in plaats daarvan spreken we over de beschrijving van wat die ingrediŽnten maken: pindakaas.
Pindakaas is natuurlijk wel een ding op zich, maar het gaat erom dat we een naam hebben voor een aantal ingrediŽnten/symptomen die we vervolgens 'pindakaas'/'autisme' noemen.

Deze omdraaiing wordt tegenwoordig heel veel toegepast, onder andere in de populaire media. Dit is heel logisch, want we zijn immers gewend om te denken in oorzaak -> gevolg: virus -> griep. Maar wat is hier nou zo erg aan? Wat maakt het eigenlijk uit dat we zeggen dat weinig oogcontact komt door asperger of een slechte concentratie door ADHD?

Het probleem hiervan ligt erin dat we hierdoor de oorzaak van iemand psychische problemen leggen bij de beschrijving of het label. We kijken dan niet meer naar de persoon zoals die is, maar we kijken alleen nog maar naar de 'ziekte' en leggen hierbij de oorzaak van de problematiek. Bij sommige mensen kan dat zelfs leiden tot slachtoffergedrag: "Ik heb fixaties, maar hier kan ik niets aan doen want het komt door mijn autisme." Het leidt soms zo ver dat men spreekt van 'een autist', 'een ADHD-er', enzovoorts. Er is geen sterkere manier om iemand tot zijn/haar problemen te reduceren dan hem/haar de naam geven van het label dat daarbij hoort.

Als we de oorzaak van iemands problemen leggen bij zijn/haar label, dan kijken we vervolgens niet meer naar wat deze persoon er zelf echt aan kan doen, het ligt immers aan zijn/haar autisme en niet aan de persoon zelf.

Het is belangrijk om te kijken naar de persoon in zijn geheel, met alle goede en slechte eigenschappen die erbij horen. De criteria uit de DSM zijn puur beschrijvend en als labels bedoeld en dat is alles waar je het voor hoeft te gebruiken. Als mevrouw X samen met een aantal andere symptomen een slechte concentratie heeft, dan kunnen we zeggen dat ze last heeft van ADHD. Dit betekent alleen maar dat ze last heeft van een aantal symptomen die onder het label van ADHD vallen. En daar laten we het bij. Vervolgens is het interessant om te ontdekken wat mevrouw X tot mevrouw X maakt en wat specifiek haar kan helpen. Dan kijken we naar mevrouw X zoals ze is, met al haar schoonheid en ook met bijvoorbeeld al haar wratten. Met andere woorden, we zien mevrouw X niet in het teken van haar ADHD, maar we zien haar als geheel.


Auteur: Dea Boom van Online Psychologenpraktijk Boom

Print dit interview

(advertenties)

Print deze pagina uit Print deze pagina
Voeg Depressief.nl toe aan je favorieten! Favorieten

(advertenties)